ශ්රී ලංකාවේ රාජ්යමූල්ය තත්ත්වය (Fiscal Position) සම්බන්ධයෙන් ඉතා සාධනීය ප්රගතියක් සනිටුහන් කරමින්, අප්රේල් මාසය අවසානය වන විට මෙරට රාජ්ය අයවැය තුළ රුපියල් බිලියන 105.03ක සුවිශේෂී සමස්ත අයවැය අතිරික්තයක් (Budget Surplus) වාර්තා වී තිබේ.
පෙර වසරේ පළමු මාස හතරට සාපේක්ෂව රාජ්ය ආදායම සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ ගියද, රාජ්ය වියදම් ඊට අනුපාතිකව වර්ධනය නොවීම මෙම වාර්තාගත අතිරික්තයට ප්රධානතම හේතුව වී ඇත.
රාජ්යමූල්ය දත්ත සාරාංශය (අප්රේල් අවසානයට)
පළමු මාස හතර තුළ රජයේ සමස්ත ආදායම් සහ වියදම් මෙලෙස සටහන් වේ:
- රාජ්ය ආදායම් හා ලැබීම්: රුපියල් බිලියන 1,958.33
- සමස්ත රාජ්ය වියදම: රුපියල් බිලියන 1,853.30
- සමස්ත අයවැය අතිරික්තය: රුපියල් බිලියන 105.03
ආදායම් සහ වියදම්වල වර්ධන ප්රතිශතයන්
පෙර වසරේ මුල් මාස 4ට සාපේක්ෂව කැපී පෙනෙන වර්ධන ප්රතිශතයන් මෙසේය:
- බදු ආදායමේ වර්ධනය: 31.7%
- සමස්ත ආදායම හා ලැබීම්: 34.6%
- පොලී වියදම හැර අනෙකුත් වියදම්: 19.3%
- පොලී වියදම: -4.6% (පොලී වියදම් අඩු වී ඇත)
- සමස්ත වියදම: 8.2%
IMF ඉලක්ක අභිබවා යාමක් සහ ප්රාථමික අතිරික්තය
ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල (IMF) සමඟ පවතින ගිවිසුමේ ප්රධානතම කොන්දේසියක් වන්නේ ප්රමාණවත් ප්රාථමික අයවැය අතිරික්තයක් (Primary Surplus) පවත්වාගෙන යාමයි. කෙසේ වෙතත්, වත්මන් රජය එම ඉලක්කයෙන් ද ඔබ්බට යමින් “සමස්ත අයවැය අතිරික්තයක්” පවත්වා ගැනීමට සමත්ව ඇත. පළමු මාස හතර අවසානයේදී ප්රාථමික අයවැය අතිරික්තය රුපියල් බිලියන 862.73 වැනි දැවැන්ත මට්ටමක පවතී. මෙවැනි අතිරික්තයක් වාර්තා වන්නේ රජය විසින් ඉන්ධන මිල සුබසාධනය සඳහා මුදල් වෙන් කිරීමෙන් පසුව වීම ද විශේෂත්වයකි.
ඩොලරයේ මිල සහ රාජ්ය ණය බර පිළිබඳ ඇත්ත නැත්ත
ඩොලරයේ මිල ඉහළ යාම නිසා රාජ්ය ණය ඉහළ ගොස් ඇති බවට පළ වන මතයන් පිළිබඳව ද මෙහිදී විද්යාත්මක පැහැදිලි කිරීමක් සිදුකර ඇත:
- රුපියල් අගය පමණක් ඉහළ යාම: ඩොලරය ඉහළ යද්දී විදේශ ණවල රුපියල් අගය ඉහළ ගියද, එම ණය ආපසු ගෙවිය යුත්තේ රුපියල්වලින් නොවන බැවින් එය සෘජුවම ණය බර වැඩි වීමක් ලෙස සැලකිය නොහැක.
- බදු ආදායම ඉහළ යාම: ඩොලරය ඉහළ යන විට ආනයනික භාණ්ඩ මත අය කෙරෙන බදු ප්රමාණය ද ඊටත් වඩා වැඩියෙන් ඉහළ යන බැවින් රජයේ ආදායම ද ඉහළ යයි. ඒ නිසා ණය ගෙවීමට වැඩි රුපියල් ප්රමාණයක් අවශ්ය වීම ප්රශ්නයක් නොවන බව මහ බැංකුව ද තහවුරු කර ඇත.
බදු පදනම පුළුල් කිරීම සහ බදු බර අඩු කිරීමේ සැලසුම්
ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසු ක්ෂණික පියවරක් ලෙස බදු අනුපාතික ඉහළ දැමූ අතර, මේ වන විට රාජ්ය ආදායම් ඉහළ යන්නේ බදු පදනම ක්රමයෙන් පුළුල් වීම නිසාය. පසුගිය වසරේ දදේනියෙන් (GDP) 16.7%ක් වූ රාජ්ය ආදායම, මේ වසරේ පළමු කාර්තුව තුළ ද 16.4%ක ඉහළ මට්ටමක පවතී.
රටේ පවතින අවිධිමත් ආර්ථිකය විධිමත් ආර්ථිකය තුළට අවශෝෂණය කර ගැනීම හරහා වැඩි පිරිසක් බදු දැල තුළට ගෙන, බදු බර සාධාරණව බෙදා හැරීමට රජය සැලසුම් කර ඇත. එමඟින් ඉදිරියේදී බදු අනුපාතික (Tax Rates) අඩු කිරීමේ හැකියාව ද පවතින බව පෙන්වා දෙයි. අකාර්යක්ෂම රාජ්ය ව්යවසායයන්හි බර නොතිබුණේ නම් මෙම තත්ත්වය තවදුරටත් වර්ධනය කර ගැනීමට ඉඩ තිබූ බව ද අදාළ වාර්තාවල සඳහන් වේ.